ชุดบทความการฝึกอบรมขั้นสูง | บทความที่เจ็ด

การเรียนรู้แบบเว้นระยะ: เหตุใดการฝึกอบรมเป็นช่วง ๆ จึงมีประสิทธิภาพเหนือกว่าการฝึกอบรมแบบเข้มข้น?

จากการฝึกอบรมแบบเข้มข้นสู่เส้นทางการเรียนรู้ที่ต่อเนื่องไปตามเวลา

ผู้เข้ารับการฝึกอบรมอาจทำคะแนนได้สูงเมื่อจบหลักสูตร แต่เมื่อผ่านไปเพียงไม่กี่สัปดาห์กลับนึกสิ่งที่เรียนไม่ออกหรือไม่สามารถนำไปใช้ในการทำงานได้ ความย้อนแย้งนี้แสดงให้เห็นว่า ผลสำเร็จทันทีในห้องฝึกอบรมไม่ได้หมายความว่าจะเกิดการเรียนรู้ที่มั่นคงและยั่งยืนเสมอไป

เขียนโดย:ดร. นัจวา บินต์ อับดุลรอฮีม ชาฮีนผู้อำนวยการทั่วไปของ Al-Itqan International ด้านการฝึกอบรมและที่ปรึกษา
☰

สารบัญบทความ

★

แนวคิดสำคัญ

Spaced Learning

การเรียนรู้แบบเว้นระยะ

การเรียนรู้แบบเว้นระยะหมายถึงการให้ความรู้หรือฝึกทักษะผ่านหลายกิจกรรมที่แยกจากกัน โดยกำหนดช่วงเวลาระหว่างกิจกรรมอย่างรอบ…

Retrieval Practice

การฝึกดึงข้อมูลจากความจำ

การฝึกดึงข้อมูลจากความจำกำหนดว่าผู้เรียนจะมีปฏิสัมพันธ์กับความรู้อย่างไร โดยให้เรียกความรู้ออกมาด้วยตนเอง…

Feedback

ข้อมูลป้อนกลับ

ระหว่างหลักสูตร สอดแทรกคำถามสั้น ๆ และกิจกรรมดึงข้อมูลจากความจำระหว่างหน่วยเนื้อหา พร้อมการฝึกที่มีผู้แนะนำและข้อมูลป้อน…

Learning Retention

การคงอยู่ของผลการเรียนรู้

ความพยายามนี้ไม่ใช่อุปสรรคต่อการเรียนรู้ แต่อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้ความรู้แข็งแรงขึ้น…

6

หกขั้นตอนของการเรียนรู้แบบเว้นระยะ

01

เรียนรู้เนื้อหาเป็นครั้งแรก

ก่อนเริ่มหลักสูตร ตั้งคำถามเพื่อประเมินพื้นฐานหรือเสนอสถานการณ์ทางวิชาชีพที่กระตุ้นประสบการณ์เดิมของผู้เข้าร่วม

02

เว้นช่วงเวลาที่เปิดโอกาสให้เกิดการลืมบางส่วน

ระหว่างหลักสูตร สอดแทรกคำถามสั้น ๆ และกิจกรรมดึงข้อมูลจากความจำระหว่างหน่วยเนื้อหา พร้อมการฝึกที่มีผู้แนะนำและข้อมูลป้อนกลับ

03

พยายามดึงข้อมูลจากความจำ

หลังจากสองวัน ส่งสถานการณ์สั้น ๆ ให้ผู้เรียนระลึกแนวคิดหรือเลือกตัดสินใจ

04

รับข้อมูลป้อนกลับ

หลังจากหนึ่งสัปดาห์ ให้ผู้เรียนทำงานที่เกี่ยวข้องกับหน้าที่จริง แล้วรับข้อมูลป้อนกลับเกี่ยวกับผลการปฏิบัติ

05

นำความรู้ไปใช้ในสถานการณ์ใหม่

หลังจากหลายสัปดาห์ ประเมินว่าผู้เรียนสามารถใช้ความรู้ในสถานการณ์ใหม่ได้หรือไม่ ไม่ใช่เพียงจำสิ่งที่ปรากฏในสไลด์ฝึกอบรมได้เท่านั้น

06

ทบทวนอีกครั้งในภายหลังเพื่อเสริมความคงทนของความรู้

ด้วยวิธีนี้ องค์กรจะเปลี่ยนจากการจัดกิจกรรมฝึกอบรมที่สิ้นสุดพร้อมกับการออกจากห้องเรียน ไปสู่การสร้างเส้นทางการเรียนรู้ที่ดำเนินไปตามเวลาและส…

แนวทางนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการแบ่งเนื้อหาเป็นส่วนเล็ก ๆ แต่ยังต้องให้ผู้เรียนกลับมาทบทวนแนวคิดและทักษะสำคัญหลายครั้ง ผ่านคำถาม สถานการณ์ และการประยุกต์ใช้รูปแบบใหม่ ๆ

01

บทนำ

ผู้เข้ารับการฝึกอบรมอาจทำคะแนนได้สูงเมื่อจบหลักสูตร แต่เมื่อผ่านไปเพียงไม่กี่สัปดาห์กลับนึกสิ่งที่เรียนไม่ออกหรือไม่สามารถนำไปใช้ในการทำงานได้ ความย้อนแย้งนี้แสดงให้เห็นว่า ผลสำเร็จทันทีในห้องฝึกอบรมไม่ได้หมายความว่าจะเกิดการเรียนรู้ที่มั่นคงและยั่งยืนเสมอไป

การฝึกอบรมแบบเข้มข้นทำให้ผู้เรียนรู้สึกว่าตนเข้าใจได้อย่างคล่องแคล่ว เพราะข้อมูลยังสดใหม่ในความจำ และยังมีตัวอย่างกับคำแนะนำอยู่ตรงหน้า แต่ความคุ้นเคยชั่วคราวนี้อาจสร้างภาพลวงว่าตนเชี่ยวชาญแล้ว ซึ่งจะค่อย ๆ ลดลงเมื่อเวลาผ่านไป

นี่คือความสำคัญของการเรียนรู้แบบเว้นระยะ เพราะแนวทางนี้ไม่ได้มุ่งเพิ่มชั่วโมงฝึกอบรม แต่กระจายการเรียนรู้ออกไปตามช่วงเวลา เพื่อเปิดโอกาสให้ระลึกความรู้ ฝึกฝน และนำไปใช้

02

การเรียนรู้แบบเว้นระยะคืออะไร?

การเรียนรู้แบบเว้นระยะหมายถึงการให้ความรู้หรือฝึกทักษะผ่านหลายกิจกรรมที่แยกจากกัน โดยกำหนดช่วงเวลาระหว่างกิจกรรมอย่างรอบคอบ แทนการอัดเนื้อหาและแบบฝึกทั้งหมดไว้ในการฝึกอบรมครั้งเดียว

แนวทางนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการแบ่งเนื้อหาเป็นส่วนเล็ก ๆ แต่ยังต้องให้ผู้เรียนกลับมาทบทวนแนวคิดและทักษะสำคัญหลายครั้ง ผ่านคำถาม สถานการณ์ และการประยุกต์ใช้รูปแบบใหม่ ๆ

ดังนั้นการเรียนรู้จึงกลายเป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงกันดังนี้:

01

เรียนรู้เนื้อหาเป็นครั้งแรก

02

เว้นช่วงเวลาที่เปิดโอกาสให้เกิดการลืมบางส่วน

03

พยายามดึงข้อมูลจากความจำ

04

รับข้อมูลป้อนกลับ

05

นำความรู้ไปใช้ในสถานการณ์ใหม่

06

ทบทวนอีกครั้งในภายหลังเพื่อเสริมความคงทนของความรู้

03

เหตุใดการเว้นระยะจึงช่วยให้จดจำสิ่งที่เรียนรู้ได้ยาวนานขึ้น?

เมื่อทวนข้อมูลทันทีหลังได้รับข้อมูล ผู้เรียนจะนึกออกได้ง่ายเพราะข้อมูลยังทำงานอยู่ในความจำ แต่เมื่อให้ผู้เรียนระลึกข้อมูลอีกครั้งหลังเวลาผ่านไป ผู้เรียนต้องใช้ความพยายามทางความคิดในการสร้างข้อมูลนั้นขึ้นมาใหม่

ความพยายามนี้ไม่ใช่อุปสรรคต่อการเรียนรู้ แต่อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้ความรู้แข็งแรงขึ้น เพราะความรู้ที่ถูกดึงกลับมาเมื่อเริ่มลืมบางส่วนแล้ว อาจทนต่อการเลือนหายได้มากกว่าเดิม

การเว้นระยะยังช่วยให้:

01

ลดความเหนื่อยล้าจากเนื้อหาที่อัดแน่นเกินไป

02

ฟื้นความสนใจระหว่างช่วงการเรียนรู้

03

เชื่อมโยงความรู้กับบริบทและสถานการณ์ที่หลากหลาย

04

มองเห็นจุดอ่อนที่ผลการปฏิบัติทันทีอาจบดบังไว้

05

ค่อย ๆ ถ่ายทอดสิ่งที่เรียนจากห้องฝึกอบรมไปสู่สถานที่ทำงาน

ผลการศึกษาทดลองภาษาอาหรับชิ้นหนึ่งที่เผยแพร่ในปี 2024 ชี้ว่า โปรแกรมฝึกอบรมผ่านเว็บที่ใช้การเรียนรู้แบบเว้นระยะส่งผลดีต่อการได้รับความรู้ และผลการเรียนรู้ยังคงอยู่เมื่อประเมินอีกครั้งหลังผ่านไประยะหนึ่ง

04

การเรียนรู้แบบเว้นระยะกับการฝึกดึงข้อมูลจากความจำ

หัวข้อนี้เชื่อมโยงกับบทความก่อนหน้าว่าด้วยการฝึกดึงข้อมูลจากความจำ แต่ทั้งสองแนวทางทำหน้าที่ต่างกัน:

การฝึกดึงข้อมูลจากความจำกำหนดว่าผู้เรียนจะมีปฏิสัมพันธ์กับความรู้อย่างไร โดยให้เรียกความรู้ออกมาด้วยตนเอง แทนการอ่านซ้ำอย่างเดียว

ส่วนการเรียนรู้แบบเว้นระยะกำหนดว่า ผู้เรียนควรกลับมาหาความรู้นั้นเมื่อใด

ทั้งสองแนวทางมีประสิทธิภาพมากขึ้นเมื่อใช้ร่วมกัน กล่าวคือ ผู้เรียนกลับมาหาเนื้อหาหลังเว้นระยะ แล้วพยายามระลึกด้วยตนเองก่อนดูคำตอบหรือรับฟังคำอธิบายซ้ำ

ดังนั้นการส่งเอกสารฝึกอบรมเป็นช่วง ๆ เพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ ทุกครั้งที่ผู้เรียนกลับมา ควรมีคำถาม ปัญหา สถานการณ์ที่ต้องตัดสินใจ หรืองานปฏิบัติที่กระตุ้นความจำและเรียกใช้ความรู้เดิม

05

จะนำไปใช้ในหลักสูตรฝึกอบรมได้อย่างไร?

เราสามารถเปลี่ยนหลักสูตรจากกิจกรรมฝึกอบรมครั้งเดียวให้เป็นเส้นทางการเรียนรู้อย่างค่อยเป็นค่อยไปได้ดังนี้:

01

ก่อนเริ่มหลักสูตร ตั้งคำถามเพื่อประเมินพื้นฐานหรือเสนอสถานการณ์ทางวิชาชีพที่กระตุ้นประสบการณ์เดิมของผู้เข้าร่วม

02

ระหว่างหลักสูตร สอดแทรกคำถามสั้น ๆ และกิจกรรมดึงข้อมูลจากความจำระหว่างหน่วยเนื้อหา พร้อมการฝึกที่มีผู้แนะนำและข้อมูลป้อนกลับ

03

หลังจากสองวัน ส่งสถานการณ์สั้น ๆ ให้ผู้เรียนระลึกแนวคิดหรือเลือกตัดสินใจ

04

หลังจากหนึ่งสัปดาห์ ให้ผู้เรียนทำงานที่เกี่ยวข้องกับหน้าที่จริง แล้วรับข้อมูลป้อนกลับเกี่ยวกับผลการปฏิบัติ

05

หลังจากหลายสัปดาห์ ประเมินว่าผู้เรียนสามารถใช้ความรู้ในสถานการณ์ใหม่ได้หรือไม่ ไม่ใช่เพียงจำสิ่งที่ปรากฏในสไลด์ฝึกอบรมได้เท่านั้น

ด้วยเหตุนี้ ความรับผิดชอบของหลักสูตรจึงไม่ได้สิ้นสุดเมื่อครบชั่วโมงเข้าร่วม แต่ดำเนินต่อไปผ่านโอกาสในการระลึกและใช้ความรู้ซ้ำในช่วงเวลาที่แตกต่างกัน

06

มีช่วงเวลาห่างที่เหมาะสมที่สุดหรือไม่?

ไม่มีช่วงเวลาห่างเพียงแบบเดียวที่เหมาะกับทุกหลักสูตร ระยะห่างที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับลักษณะเนื้อหา ระดับผู้เรียน ความซับซ้อนของทักษะ และระยะเวลาที่ต้องการให้จดจำความรู้ได้

หลักการสำคัญคือ ระยะห่างควร:

ยาวพอให้การระลึกต้องใช้ความพยายาม แต่สั้นพอที่ผู้เรียนยังสามารถระลึกได้

หากทบทวนเร็วเกินไป ก็จะกลายเป็นการทำซ้ำที่ง่ายเกินไป แต่หากปล่อยไว้นานเกินไป ผู้เรียนอาจต้องเริ่มเรียนเนื้อหาใหม่ตั้งแต่ต้น

07

การเรียนรู้แบบเว้นระยะล้มเหลวเมื่อใด?

การเว้นระยะจะสูญเสียคุณค่าเมื่อกลายเป็นเพียงข้อความที่ส่งแยกกันโดยไม่เชื่อมโยง หรือเมื่อกิจกรรมครั้งต่อไปอธิบายเรื่องเดิมซ้ำโดยไม่มีคำถามหรือการนำไปใช้

ข้อผิดพลาดสำคัญในการออกแบบ ได้แก่:

01

กระจายเนื้อหาโดยไม่ระบุว่าความรู้ส่วนใดสำคัญที่สุด

02

ทวนข้อมูลด้วยวิธีเดิมทุกครั้ง

03

ให้คำตอบก่อนเปิดโอกาสให้ผู้เรียนลองระลึกด้วยตนเอง

04

กำหนดระยะห่างที่ไม่เหมาะกับระดับความยากของทักษะ

05

วัดเพียงความพึงพอใจของผู้เรียน แทนที่จะวัดว่าความรู้คงอยู่หรือไม่

06

ไม่เปิดโอกาสให้ใช้ทักษะในงานจริง

ดังนั้นการเรียนรู้แบบเว้นระยะจึงไม่ใช่แค่การจัดตารางเวลา แต่เป็นการออกแบบอย่างบูรณาการที่ผสานช่วงเวลา การระลึก การประยุกต์ใช้ และข้อมูลป้อนกลับเข้าด้วยกัน

08

บทสรุป

ความสำเร็จของการฝึกอบรมไม่ได้วัดจากปริมาณข้อมูลที่ผู้เรียนพูดทวนได้ทันทีเมื่อจบหลักสูตร แต่วัดจากความสามารถในการระลึกและนำข้อมูลนั้นไปใช้เมื่อจำเป็นหลังเวลาผ่านไป

การฝึกอบรมแบบเข้มข้นอาจดูราบรื่นกว่า แต่บางครั้งสร้างเพียงความเชี่ยวชาญชั่วคราว ส่วนการเรียนรู้แบบเว้นระยะยอมให้เกิดการลืมบางส่วน แล้วเปลี่ยนการกลับมาหาความรู้ให้เป็นโอกาสในการเสริมความแข็งแรงและสร้างความรู้ขึ้นใหม่

ด้วยวิธีนี้ องค์กรจะเปลี่ยนจากการจัดกิจกรรมฝึกอบรมที่สิ้นสุดพร้อมกับการออกจากห้องเรียน ไปสู่การสร้างเส้นทางการเรียนรู้ที่ดำเนินไปตามเวลาและส่งผลต่อการปฏิบัติงานจริง

ประเด็นสำคัญไม่ใช่ว่าเรานำเสนอความรู้กี่ครั้ง แต่คือเราให้ผู้เรียนกลับมาหาความรู้นั้นเมื่อใด และขอให้พวกเขาทำอะไรกับสิ่งที่เรียนรู้

09

เอกสารอ้างอิงต้นฉบับภาษาอาหรับ

1. حامد، أحمد جابر. (2024). أثر برنامج تدريب باستخدام التعلّم المتباعد عبر الويب عن تصنيف ديوي في التحصيل المعرفي وبقاء أثره: دراسة تجريبية على أخصائي مكتبات قصور الثقافة بمحافظة أسوان. المجلة العلمية للمكتبات والوثائق والمعلومات، المجلد السادس، العدد التاسع عشر، ص 204–244

2. عبد المحسن، أمجد ممدوح. (2023). التفاعل بين التعلّم المتباعد متعدد الفواصل الزمنية الثابتة والمرنة في بيئة تعلم إلكترونية والأسلوب المعرفي، وأثره في تنمية مهارات تصميم مواقع الويب. المجلة العلمية للدراسات والبحوث التربوية والنوعية، المجلد الثامن، العدد الخامس والعشرون، ص 245–282

3. أحمد، منى عبد الوهاب. (2024). أثر التفاعل بين نمط المراجعة الإلكترونية وتوقيت التغذية الراجعة في بيئة تعلّم متباعد إلكتروني في تنمية مهارات تكنولوجيا المعلومات والاتصالات والوعي التكنولوجي. مجلة دراسات وبحوث التربية النوعية، المجلد العاشر، العدد الثالث، ص 895–997.

10

ติดตามเรา

อนุญาตให้เผยแพร่ซ้ำเพื่อการศึกษา การฝึกอบรม และการวิจัย โดยให้เครดิตผู้เขียนและคงความหมายและเอกสารอ้างอิงเดิม

หลักการนำไปใช้ประเด็นสำคัญไม่ใช่ว่าเรานำเสนอความรู้กี่ครั้ง แต่คือเราให้ผู้เรียนกลับมาหาความรู้นั้นเมื่อใด และขอให้พวกเขาทำอะไรกับสิ่งที่เรียนรู้